Lithoko Tsa Marena A Basotho
D
Dr. Rodney Yost
Lithoko Tsa Marena A Basotho
lithoko tsa marena a basotho ke karolo ea bohlokoa haholo ea setso le histori ea batho
ba Basotho. Lithoko tsena ke liqalo tse ikhethang tse buang ka boholo ba litlamo, dintho,
le matšoao a bontšang tlotlo le tebogo ho bo-ralibali le ho baratuoa ba bona. Batho ba
Basotho ba na le setso sa ho hlompha le ho mema marena le baratuoa ba bona ka lithoko,
tse bontšang boikokobetso le tlotlo ea sechaba. Ho tloha mehleng ea boholo, lithoko tsa
marena a Basotho li ne li sebelisoa ho bontša tlotlo e khethehileng, ho khothaletsa
kutloano le ho boloka boikarabello ba setso sa bona. Sepheo sa Lithoko tsa Marena a
Basotho Ho bontša Tlotlo le Tebogo Ho latela setso sa Basotho, lithoko ke tsela ea ho
bontša tlotlo e kholo ho marena le baratuoa. Lithoko tsa marena li na le sepheo sa ho
hlahisa boikokobetso le boikokobetso ba motho ea re buang, le ho bontša tlotlo ea
sechaba ho bo-ralibali ba bona. Ho boloka Setso le Morero oa Bo-ralibali Setso sa lithoko
se thusa ho boloka morero oa bo-ralibali le ho boloka litso tsa batho li phela le setso sa
tsona. Ho sebelisa lithoko tse nepahetseng ho thusa ho boloka pono e nepahetseng ea
boikarabello le boholo ba setso sa Basotho. Ho sebelisa Lithoko ho Khothaletsa Kutloano
Lithoko tse ikhethang li sebelisoa ho khothalletsa kutloano pakeng tsa batho, ho
khomarela litšoaneleho tsa boikokobetso le ho bontša boikokobetso ba batho ka bobeli.
Sena se thusa ho theha tšebelisano e ntle le ho tiisa kamano ea sechaba. Mefuta ea
Lithoko tsa Marena a Basotho Lithoko tsa Tlotlo Lena ke mofuta oa lithoko tse sebelisoang
ho bontša tlotlo e kholo ho marena le baratuoa. Li na le maikutlo a ho hlompha le ho
mema batho ba khethehileng, le ho bontša hore ba amohelehile le ho hlomela bo-ralibali
le bo-ntate. Mohlala oa lithoko tsa tlotlo ke: - “Morena oa rona” – e bontša tlotlo e kholo ho
moporofeta kapa mopresidente. - “Ntate” kapa “Morena” – e sebelisoa ho bontša
boikokobetso le tlotlo ea motho ea hlomphehang. Lithoko tsa Mohlomong le Tšepo Lena
ke mofuta oa lithoko tse buang ka tebello ea ho fumana kutloano, kutlo, le tšepo. Li
bontša tšepo le boikarabello ba batho, le boikutlo ba ho amohela le ho hlompha ba bang.
Mohlala ke: - “Re ts’epa hore o tla thusa” - “Re na le tšepo ea hore u tla utloisisa” Lithoko
tsa Khothatso le Khothatso Lena ke mofuta oa lithoko tse sebelisoang ho khothaletsa le ho
tšehetsa batho nakong ea mathata le likhohlano. Li bontša kutlo e matla ea ho tšehetsa le
ho khothalletsa moea oa ho se khathale. Mohlala: - “Lumela, o a khahla” – ho bontša hore
motho o amohelehile ebile o na le matla a ho tšepahala. - “Kamehla o tla hlola” – ho
khothaletsa motho ho tsoela pele le ho se tšaba mathata. Mekhoa ea ho Sebelisa Lithoko
tsa Marena a Basotho Ho Bontša Tlotlo Lehoetla Sehloho sa lithoko se lokela ho sebelisoa
ka hloko le ka mafolofolo, ho bontša tlotlo e kholo le tebo ea ho hlompha. Ho lokela ho
khomarela melao ea setso le ho sebelisa mantsoe a nepahetseng a bontšang
boikokobetso le boikarabello. Ho Sebelisa Lithoko Lefapheng la Sechaba Lihlooho tsa
lithoko li lokela ho sebelisoa hangata liketsong tsa sechaba, joalo ka likopano, mekhatlo
2
ea setso, le likopano tsa bo-ralibali. Sena se thusa ho boloka setso le ho hlahisa kutloano
le kutlo. Ho Boloka Melao ea Setso Melemo ea ho sebelisa lithoko ke ho boloka melao ea
setso le ho netefatsa hore litso tsa Basotho li tsoela pele ho latela melawana ea setso le
litšepo tsa bo-ralibali. Sena se kenyelletsa ho hlompha lihlooho, ho sebelisa mantsoe a
nepahetseng, le ho hlompha batho ba khethehileng. Morero oa Lithoko tsa Marena a
Basotho ho Setso sa Kajeno Ho boloka Setso le Morero oa Bo-ralibali Ho sa tsotellehe hore
na lintho li fetoha joang, lithoko tsa marena a Basotho li ntse li na le karolo ea bohlokoa
ho boloka setso sa bona. Li thusa ho khothalletsa boikokobetso, kutlo, le kutloisiso pakeng
tsa batho. Ho khothalletsa Kutloano le Tšepo Leha ho le joalo, lithoko li boetse li sebetsa
ho khothalletsa kutloano le tšepo har’a batho le ho fana ka maikutlo a hore sechaba se ka
sebetsa hammoho le ho atleha. Ho Thusa ho Boloka Moralo oa Setso Ka ho sebelisa
lithoko tse nepahetseng, Basotho ba ntse ba tsoela pele ho tsosolosa le ho boloka setso sa
bona, ka hona ho netefatsa hore litso tsa bona li tshela le ho feta. Qetello Lithoko tsa
marena a Basotho ke karolo ea bohlokoa ea setso sa bona, e sebelisoang ho bontša tlotlo,
tebogo, le kutloano. Li na le mesebetsi e mengata ea ho boloka setso, ho matlafatsa
kamano ea sechaba, le ho thusa ho boloka moralo oa boholo ba setso sa Basotho. Ho
sebelisa lithoko tse nepahetseng le ka tsela e nepahetseng ho thusa ho boloka setso sa
bona se phelang le ho thusa ho netefatsa hore ho na le kutloano le boikokobetso ho
setjhaba sa Basotho le lefatše lohle. Ka hona, ho bohlokoa ho utloisisa le ho hlompha
lithoko tsa marena a Basotho e le karolo ea bohlokoa ea bo-ralibali le bo-ntate ba setso sa
bona.
QuestionAnswer
Ke eng litlhoko tsa lithoko
tsa marena a Basotho?
Lithoko tsa marena a Basotho li kenyelletsa maele a
botho, boikokobetso, le tumelo ea tsona ho bafu le ba
leholimong, ho bontša tlotlo le tshalo ho baratuoa le
malapa a morao.
Ke hobaneng lithoko tsa
marena a Basotho li amana
le setso sa Basotho?
Lithoko tsa marena a Basotho ke karolo ea bohlokoa ea
setso sa Basotho, e bontšang botebo ba histori le
bolumeli, le ho boloka meralo le matšoao a boiketlo le
boikokobetso.
Ke mefuta efe ea lithoko tsa
marena a Basotho?
Lithoko tsa marena a Basotho li fapana ka mofuta, ho
kenyelletsa lithoko tsa liphihlelo, litumeliso, le litšoantšo
tse bontšang boikokobetso le tlotlo ho baratuoa le
baratuoa ba baholo.
Na lithoko tsa marena a
Basotho li sebelisetsoa
mesebetsi e itseng?
Eea, lithoko tsa marena a Basotho li sebelisoa haholo
meketeng ea setso, likopano tsa malapa, le lipontšo tsa
tlotlo, ho bontša boikokobetso le ho hlompha baratuoa.
Ke hobaneng ho bohlokoa
ho tseba lithoko tsa marena
a Basotho kajeno?
Ho tseba lithoko tsa marena a Basotho ho thusa ho
boloka le ho isa setso pele, ho utloisisa histori le semelo
sa Basotho, le ho matlafatsa boitšoaro le boikokobetso ba
sechaba sa kajeno.
Lithoko Tsa Marena A Basotho
3
Lithoko tsa marena a Basotho: Tšepo, Thabo le Morero wa Setso Introduction Lithoko tsa
marena a Basotho ke karolo ea bohlokoa haholo ho setso, histori le boitšoaro ba batho ba
Basotho. Li re bontša maikutlo, melao, maikutlo a bo-ntate le meloko, le ho hlokomela le
ho boloka morero wa khotso, tshepo le boitšoaro bo botle. Ka ho hlahloba lithoko tsena, re
fumana hore na ke eng se sebelisitsoeng ho hlahisa melao, maikutlo le boikokobetso bo
boletsoeng ke marena a Basotho, le kamoo li phethelang karolo ea bohlokoa ho pheliso ea
sechaba. Ke Hobaneng ha Lithoko tsa Marena a Basotho li Bohlokoa? Lithoko tsa marena a
Basotho ha se feela mantsoe a tloaelehileng a tloaelehileng; ke mehleng e tlisoang ke bo-
ntate ba baholo, e amang bophelo ba batho ka ho khetheha. Li hlahisa melao ea
boitshoko, boikokobetso, lebaka la ho phela hamonate le boikemisetso ba ho boloka setso
sa Basotho. Ho feta moo, lithoko tsena li thusa ho hlokomela le ho hlompha boeteapele,
ho hlompha le ho hlomela melao le melaoana ea sechaba. History and Origin of Lithoko
tsa Marena a Basotho Keeng ea Lithoko tsa Marena Tšebetso ea lithoko tsa marena a
Basotho e qalile nakong ea mehleng ea boholo-holo, ha marena a ne a leka ho bula le ho
boloka litšebelisano tsa setso le tsa temohaka. Lithoko tsena li hlahile ka ho tloha
mehleng ea boholo-holo, li amoheloa ke basali, baruti, le barona, haholo-holo ha marena a
ne a bua le sechaba. Morero oa Lithoko Morero oa lithoko tsa marena a Basotho ke ho
hoqetela boitshireletso, ho phahamisa bolumeli le ho boloka morero wa setso. Li ne li
sebelisoa ho fetola boitšoaro, ho hlokomela melao, le ho hlahisa tsebo ea boitšoaro bo
botle. Lipalo tsa Lithoko tsa Marena Ho na le lipalo tse ngata tsa lithoko tsa marena a
Basotho, tse amanang le boitšoaro, boikokobetso, boikemisetso, le boitšoaro bo botle. Tse
ling tsa tsona li na le litšobotsi tsa ho hlalosa liketso tsa batho, le ho hlokomela kamoo
bophelo bo lokela ho tšoareloa. Lintho Tse Tloahelang tsa Lithoko tsa Marena a Basotho
Melao le Meloko Lithoko tsa marena a Basotho li na le melao e hlophisitsoeng ho latela
boemo le kamoo motho a phelang ka teng. Melao ena e hloka ho hlalosa kamoo motho a
lokela ho itšoara le ho ikokobelletsa ho ba bang. Boikarabelo le Boitshoko Lithoko tsa
marena li hlokomela boikarabelo ba ho phela hantle, ho hlompha ba bang, le ho boloka
khotso. Li re keletso ea ho phela ka tsela e lumellanang le melao ea setso le melao ea
morabe. Tšepo le Thabo Tšepo le thabo ke maikutlo a hlaha a ho hlompha le ho hlomela
bo-ntate le bo-ntate ba baholo, le ho etsa bonnete ba hore bophelo bo phela hantle. Melao
ea Boitšoaro Lithoko tsena li na le melao ea boitšoaro e hlalosang kamoo motho a lokela
ho itšoara le ho phela ka botle le ho hlompha ba bang. Lithoko tsa Marena a Basotho ka
ho Khetheha Lithoko tse Tlahelang ho Thabo le Tšepo Li na le lithoko tse ngata tse mabapi
le thabo le tšepo, tse re rutang hore bophelo bo lokela ho ba le morero, ho hlompha, le ho
phela ka boikokobetso. Tse ling tsa tsona ke: - “Likhomo tsa hau li lokela ho ba le botsitso,
joalo ka maikutlo a hau.” - “Thabo e teng ho thusa batho ho hloma bophelo bo botle.” -
“Tšepo e ke ke ea hlokahala ntle le boitšoaro bo botle.” Lithoko tsa ho Hlahloba Lehoetla
le Boitšoaro Li na le lithoko tse emelang boitšoaro bo botle, ho kenyelletsa ho hlompha
baholo, ho kenya letsoho sechabeng, le ho tšoara ba bang ka lerato le boikokobetso. - “Se
Lithoko Tsa Marena A Basotho
4
ke oa hlompha baholo, hobane bohlale ba bona bo tsoa ho boiphihlelo.” - “Ho phela hantle
ho qala ka ho hlomela le ho hlomela ba bang.” - “Tšoarelo ke senotlolo sa khotso.” Lithoko
tsa ho Bolela le ho Fetola Lithoko tsa marena a Basotho li boetse li na le bokhoni ba ho
ruta le ho ruta ba bang kamoo ho lokelang ho phelisoa le ho phela hantle. - “Boholo ha bo
fumane ka matla, empa bo fumane ka bohlale.” - “Ho phela hantle ho qala ka ho utloisisa
le ho hlomela batho ba bang.” - “Ho phela ka toka ke ho phela ka bohlale.” Sehlopha sa
Lithoko tsa Marena a Basotho le Maemo a Tloaelo Lithoko tsa Morero wa Sechaba Li na le
litšupetso tsa hore lithoko tsa marena a Basotho li na le morero wa ho hlomela le ho
boloka setso, le ho matlafatsa boitšoaro bo botle. Lithoko tsa Boitšoaro bo Botle Li
fetisetsa melao ea ho phela ka boitšoaro bo botle, ho hlompha mong le mong, le ho
utloisisa hore bophelo bo na le morero. Lithoko tsa Tloaelo le Boiphihlelo Li hlokomela le
ho boloka morero oa setso, ho kenyelletsa le ho boloka litšepo tsa bo-ntate le malome, le
ho hlahloba kamoo motho a phelang ka teng. Litsebo tsa Lithoko tsa Marena a Basotho:
Ho Feta Lehae le Tloaelo Ho Boloka le ho Ruta Tloaelo Lithoko tsa marena a Basotho li
thusa ho ruta le ho boloka litšepo tsa setso, le ho matlafatsa boitšoaro bo botle. Ho
Sebelisa Lithoko ho Tharollo ea Mathata Li sebelisoa ho rarolla mathata a sechaba, le ho
thusa ho hlokomela le ho ruta batho kamoo ba lokela ho itšoara. Morero oa ho Fumantša
Thabo le Khotso Setso sa lithoko se ikemiselitse ho hlahisa khotso, thabo, le boikokobetso,
ho thusa sechaba hore se phele ka khotso le ho phela hantle. Mekhoa ea ho Sebelisa
Lithoko tsa Marena a Basotho Lithoko tse sebelisoang ka mokhoa oa Boeletsoe Li
sebelisoa ho ruta, ho hlokomela, le ho hlompha batho ba bang, haholo-holo nakong ea
likopano, litumellano le mekhoeng ea setso. Lithoko tsa ho Ruta le ho Ruta Li sebelisoa ho
ruta bacha, ho hlokomela le ho hlomela ba bang, le ho boloka morero wa setso. Lithoko
tsa ho Matlafatsa Morero wa Sechaba Li sebelisoa ho matlafatsa morero wa sechaba, le ho
boloka khotso le boikokobetso. Qetello Lithoko tsa marena a Basotho ke karolo ea
bohlokoa ea setso, histori le boitšoaro ba batho ba Basotho. Li fana ka melao, maikutlo le
merero ea ho phela hantle, ho hlompha le ho boloka morero wa setso. Ha li sebelisoa ka
nako e nepahetseng, li thusa ho hlokomela khotso, thabo le boikokobetso sechabeng. Ka
ho utloisisa le ho hlokomela lithoko tsena, re ka tswela pele ho boloka le ho matlafatsa
setso sa Basotho, ho hlompha bo-ntate, le ho sengoa ka bohlale ba ho phela hantle le ho
phela ka khotso. Tlhahiso ea ho nka mehato e nepahetseng ke hore, ho hlomela lithoko
tsa marena a Basotho ke ho ithuta le ho utloisisa boikemisetso ba tsona, ho sebelisa
melao ea setso ho phela hantle,
marena a Basotho, Basotho monarchy, Basotho kings, Mokhotlong, Moshoeshoe I, Basotho
culture, Basotho history, Basotho royal family, Lesotho monarchy, Basotho traditions